Digitale Autonomie 2.0: en nu echt

# Digitale Autonomie 2.0: en nu echt - Bert Hubert's writings Source: [https://berthub.eu/articles/posts/digitale-autonomie-2-0-surf-privacy-security/](https://berthub.eu/articles/posts/digitale-autonomie-2-0-surf-privacy-security/) Afgelopen 25 juni deed ik het openingspraatje van de Surf Privacy en Security Conferentie\. Nou heb ik vaker over digitale autonomie gesproken, maar deze keer heb ik het nadrukkelijk meer over wat er nu moet gebeuren\. Of zoals de titel zegt “en nu echt”\. Ondanks dat ik nu letterlijk[meer dan 50 praatjes over dit onderwerp heb gegeven](https://berthub.eu/articles/praatjes)had ik nog niet eerder de moeite genomen een goed transcript te maken\. Voor de mensen die \(zoals ik\) veel liever lezen dan luisteren\. Wat volgt is een opgeleukte versie van mijn praatje \- diverse slordige bewoordingen zijn verbeterd, en ik heb ook content toegevoegd waar tijdens het praatje geen tijd voor was\. Dus wat volgt is geen transcript, maar meer wat ik eigenlijk had willen zeggen\. Tegelijkertijd is het grotendeels wel woordelijk, en geïllustreerd met de originele slides\. > Om op de hoogte blijven van nieuwe posts over dit onderwerp kunt u[zich abonneren op mijn nieuwsbrief](https://berthub.eu/ckmailer/start.html?hl=c3)\. Spoilers \- klik hier voor een uitgebreide samenvattingWeerbaarheid en \(digitale\) autonomie hangen samen\. Als je je eigen keringen en bruggen niet kan bedienen is je maatschappij niet weerbaar\.Onze digitale afhankelijkheid van Amerika[is nu vrijwel absoluut](https://berthub.eu/articles/posts/dashboard-amerikaanse-afhankelijkheden/)\. Er zijn geen computers meer te koop die hun documenten niet automatisch naar de VS sturen\. Als je alle vinkjes goed zet kan je proberen het tijdelijk te voorkomen, maar je verliest het\. 100% van alle gemeenten, alle notarissen, alle banken, vrijwel de gehele rijksoverheid functioneren niet meer zonder actieve medewerking en medeweten van Microsoft\. Met allerhande papieren probeert men te onderhandelen met de werkelijkheid, maar het helpt allemaal niets\. Amerika bepaalt of onze diensten werken, Amerika kan met alles meelezen\. Ook al zet je alle vinkjes goed\.[Je kunt je overheid/land daar niet meer op runnen](https://berthub.eu/articles/posts/nee-je-kan-niet-meer-je-overheid-bouwen-op-de-us/)\. Men roept dat er buiten de cloud geen leven meer is, met een aantal voorbeelden weerleg ik dat\. Ook was het tot 2020 de normaalste zaak om dingen op servers hier te doen, het is niet alsof dat nu ineens niet meer kan\. Europa heeft last van een Calimero\-complex, alsof we niet een van de grootste economieën van de wereld zijn\. En wat blijkt, onze industrie groeit nog steeds\. Zonder onze machines bestaat de cloud niet\. Maar we geloven echt niet in onszelf, en besteden heel veel tijd aan het promoten van wonderlijke Amerikaanse technologie, zonder aandacht voor wat we hier doen\. Dit kunnen we zelf oplossen\. Maar we moeten er wel zin in hebben\. Er kan nog steeds gebouwd worden op Europese producten, maar het gaat een wat nieuwe manier van werken vergen\. Lef\. Durf om tegen de stroom in te zwemmen en niet te doen wat “iedereen” doet\. Bedrijven gaan hierbij niet het voortouw nemen, digitale autonomie verhoogt de winst voor volgend kwartaal niet\. In tegendeel\. Dus zullen \(semi\-\)overheden ons moeten leiden\. Er gebeuren al wel dingen, onder andere bij Surf, maar het onderwijs heeft ons ook in dit probleem gebracht\. Al jaren leidt men bij \(hoge\)scholen op tot niets anders dan Amerikaanse cloudspecialist\. Bedankt\. De noodzaak om iets te doen is nu duidelijk\. De politiek en allerhoogste bestuurslagen begrijpen dit ook goed\. Al reserveren ze er geen geld voor\. Een niveau lager is er een nog groter probleem\. Die bestuurslaag heeft absoluut geen zin in verandering\. “Ik bemoei me al 20 jaar niet inhoudelijk met IT, en bestelde al die tijd wat iedereen bestelde: Microsoft\. En ik ga nu niet ineens zeggen dat ik er naast zat en wat anders doen”\. De werkvloer ondertussen bestaat in overgrote meerderheid uit in big\-tech gemarineerde mensen, die ook goed zijn met Microsoft\. Die hebben ook om allemaal redenen geen zin om iets anders te doen\. De kleine fractie IT\-mensen die wel wat anders willen zitten niet aan de knoppen\. Daaronder, de overgrote meerderheid van de inhuur\-IT is ook doordrenkt van big\-tech, en heeft daar ook commerciële belangen bij\. Ook van hun hoeven we niet veel te verwachten op het gebied van digitale autonomie\. De overheid maakt recent wat betere geluiden over IT en de “Digitale Dienst”\. Desondanks is er geen geld, en is er ook de reflex om te volstaan met \(weer\) meer coördinatie, “borging” en “aanjaagteams”\. De eerste gekozen leidinggevenden zijn doorgewinterde juristen zonder voeling met techniek\. Er is[een boel laaghangend fruit voor digitale autonomie](https://berthub.eu/articles/posts/digitale-autonomie-wat-kunnen-organisaties-nu-doen/)\. Het is zinvol om organisaties te wijzen op dat laaghangend fruit\. En als blijkt dat men zelfs in het laaghangende fruit geen zin heeft is duidelijk: we hebben gewoon geen zin\. Afsluitend, voor wie iets concreets wil doen voor digitale autonomie, begin “klein maar belangrijk”\. Klein genoeg dat het lukt, maar relevant genoeg dat het echt “skin in the game” is voor de organisatie\. Niet nog een proeftuintje\. Succes\! ## Het praatje Wat fijn dat jullie er allemaal zijn op deze hele warme dag\. Ik hoop echt dat het een nuttig verhaal wordt\. Ik zal een beetje rondlopen zodat jullie af en toe toch gewoon mijn korte broek kunnen zien\. Ik heb van een aantal van jullie begrepen dat jullie naar aanleiding van mijn[Mastodon](https://mastodon.nl/deck/@bert_hubert/116799568059206031)en[LinkedIn](https://www.linkedin.com/posts/bert-hubert-b05452_surf-activity-7475173291050123265-0SaX)posts dachten: dan kan ik ook in korte broek\. Gefeliciteerd, dat was precies de bedoeling\! Ik ga vandaag praten over digitale autonomie 2\.0, en nu echt\. ## Weerbaarheid en autonomie  Die hebben toch wel heel veel met elkaar te maken\. Ik heb daarbij dit glorieuze plaatje\. Dit is de Maeslantkering\. Hier vrij dicht in de buurt\. En die houdt ons veilig bij hoogwater\. En het is een prachtig ding\. Je kan er ook langs gaan voor hele leuke rondleidingen\. En dit plaatje komt op een of andere manier ook verkoelend over\. Ik waardeer het wel extra \[omdat het zo heet is vandaag\], maar waarom waardeer ik dit apparaat nou nog meer? Hij houdt ons weerbaar tegen hoogwater, maar al die keringen zijn van zichzelf ook weerbaar\.  *[NOS artikel](https://nos.nl/artikel/2210372-alle-vijf-stormvloedkeringen-waren-dicht-wat-als-ze-niet-zouden-werken)* Dit zijn lekker ouderwetse apparaten met deze man, hij heeft een zak dropjes en hij heeft een telefoon\. Check die telefoon\. Die doet het altijd\. Die doet het ook als de cloud down is, deze beige telefoon doet het gewoon\. En wat er ook gebeurt, de Maeslantkering en de andere keringen, die doen het ook, die sluiten als het nodig is\. En als het niet werkt, dan weten we wie het kan fixen\. Want die mensen kennen we en die wonen hier\. En dit is eigenlijk hoe je al je IT zou willen zien\. Met deze vent misschien wel, ik heb heel veel vertrouwen in deze man\. En met een scherm met lampjes, dit is echt heel erg goed\. Dit is hoe we het graag zouden willen, dit is hoe we het niet meer doen in Nederland\. Het is goed mogelijk dat deze man inmiddels met pensioen is, en zijn telefoon is vervangen door Microsoft Teams\. Dan denk je, dat zal toch niet zo zijn, maar dat valt vaak best tegen\. De volgende slide is vrij schokkend\.  Dit is hoe veel kritische IT inmiddels werkt in Nederland\. Als we de Maeslantkering ook zo zouden behandelen kregen we dit A4’tje\. Het punt met dit ding is, dit ticket openen is natuurlijk niet echt een gevoel van urgentie, en dat werkt alleen maar als het Chinese bedrijf[CSCEC](https://www.cscec.com/)actief is, als Salesforce het doet, en als Azure het doet, en als de verbinding met Azure het doet\. Dit is helaas de standaard van IT in Nederland tegenwoordig, maar eigenlijk zouden we natuurlijk voor alles terug willen naar deze man met z’n dropjes\. Meer en meer Nederlandse infrastructuur is van dit tweede type\. En die is daarmee niet weerbaar\. Want we kunnen het alleen maar in de lucht houden als Azure het doet, en als Salesforce het doet, en als de verbinding met het doet, en als Windows het nog doet\. En dat kan gewoon niet meer\.  Heel klein beetje over mij\. Zoals Nicole al zo aardig zei, misschien hebben jullie me wel eens wel gezien al\. Het relevantst van dit verhaal is dat dit minstens mijn vijftigste praatje over digitale autonomie is\. Wat is de lol er nou van? Iedere keer dat ik een praatje hou komen er achteraf wat mensen naar mij toe die zeggen dit is nog veel erger bij ons\. Of gelukkig, soms, heel soms ook wel, dit valt nog wel mee in mijn organisatie\. Maar daardoor is wat ik hierover vertel niet zozeer omdat ik zo briljant ben, maar het is inmiddels best wel goed gekalibreerd door al die feedback\. Want iedereen, inclusief Microsoft, heeft de kans gehad om te zeggen dat het niet klopt\. Ik heb deze presentatie ook een keer samen met Microsoft gehouden op het podium, wat echt heel raar was\. Maar goed, ik heb bij de overheid gewerkt, ik heb voor de overheid gewerkt, ik durf mezelf ook een wetenschapper te noemen, daar komen we zo wel even op terug\. Ik werk nu een heel klein beetje als adviseur bij de Kiesraad, maar ik sta hier dus niet namens de overheid\. Anders nodigen ze me nooit meer uit namelijk\! Ik wil even drie dingetjes laten zien die ik heb gemaakt\.  Dit is OpenTK\.nl waarmee je de Tweede Kamer en heel veel WOO\-documenten super goed in de gaten kan houden\. Begint langzaam populairder te worden dan tweedekamer\.nl en het wordt ook gebruikt in de Tweede Kamer zelf\. Als hier zoekt op “surf” dan vind je in de afgelopen dagen al 10 documenten die over jullie gaan\. Alle documenten in de Tweede Kamer sinds 2008, halve terabyte, 10000 gebruikers per week, 3000 email alerts per dag\. Best een boel\.  Een ander dingetje waar ik wat voor bouw: het Galileo\-netwerk is de Europese GPS\. Ook een voorbeeld van weerbaarheid\. Dat Europa in de jaren 90 had gezegd: wij kunnen niet afhankelijk zijn alleen van Amerikaanse GPS\. We willen onze eigen Galileo hebben\. Toen zei Amerika net als nu: hé joh, dat is echt niet nodig\. Dat hoeven jullie helemaal niet, joh\. En tegelijkertijd zei Amerika: joh, je moet wel aardig zijn, anders gaat de GPS weer uit\. Nou, nu hebben we onze eigen Galileo\. Het bleek: aan het begin werkte die Galileo niet zo heel erg goed\. Toen had ik samen met 80 vrijwilligers[een netwerk gebouwd om dat te monitoren](https://galmon.eu/)\. Toen waren ze bij de Europese Commissie niet zo blij… en die belden me wel eens\. Op een gegeven moment had ik mijn monitoringsysteem even uitstaan voor onderhoud en toen belde de Europese Commissie weer of ik het weer aan kon zetten\. Want het bleek, inmiddels hadden ze hem nodig\. Ging ook wel leuk\. Dit monitort ieder bericht vanuit iedere Galileo, GPS, Baidu en Glonas\-satelliet\. Het is inmiddels 9 terabyte aan data\.  Ik heb ook nog een rare DNA\-hobby\. Ik houd een database bij over alle bekende genomen van bacteriën over het relatief obscure fenomeen[GC Skew](https://berthub.eu/articles/posts/a-science-experiment/)\. Of ik dan een wetenschapper ben weet ik het niet zeker, maar ik heb ze bij Nature wel kunnen foppen[om dit te publiceren](https://www.nature.com/articles/s41597-022-01179-8)\. Nou, dit zijn dus drie best wel stevige IT\-projecten die ik draai\. En ik hoor overal van: ‘Ja, buiten de cloud gaat niks meer\.’ ‘We moeten allemaal in de Amerikaanse cloud\.’\. Nou, ik heb dus drie vrij grote IT\-projecten en die draai ik hier:  Dit is een heel klein computertje, 64 gigabyte RAM\. Ik heb echt flink geïnvesteerd\. En daar draaien al die dingen op\. En ik wil het even benadrukken\. Het kan dus wel buiten de cloud\. En tot 2020 was het zelfs heel normaal om dat te doen\. Ik gebruik dit vaak om in gesprekken te onderstrepen\. Als iemand weer eens roept: we moeten wel naar Amerika\. Dan zeg ik: nou, ik niet\. En als ik het in mijn eentje kan\. Al die mensen die dat tot 2020 konden, die zijn niet allemaal dood\. Jullie hebben alleen besloten dat het anders moest\. Dus het kan nog\. Dat is een van de thema’s in het verhaal\. Hoe belangrijk zijn computers? Vroeger waren computers ondersteunende dingen\. Kon je een brief mee typen\. Tegenwoordig IS een universiteit de computer\. Dat zien we ook\. TU Eindhoven zet z’n computers uit na een hack, en ze zeggen: kom niet meer\. We kunnen niet werken zonder computer\. Dat was een goed besluit overigens\. Een uitstekend besluit\. Het geeft aan hoe belangrijk de computer is geworden voor onze maatschappij\. En terwijl die computer steeds belangrijker werd zeiden we, we gaan er steeds minder zelf mee doen\. Dat moeten anderen ver weg maar doen\. Dat is natuurlijk een hele vervelende combinatie\. We zijn totaal afhankelijk van de computer, maar we hebben ze uitbesteed aan mensen ver weg waar we geen zeggenschap over hebben\. Wie gaat dat voor ons fiksen? Niet het bedrijfsleven\. Want die kijken naar de winst voor het volgende kwartaal\. Digitale autonomie doet niets \(goeds\) voor de winst voor het volgende kwartaal\. Als Unilever geheel digitaal autonoom wordt, smaakt de pindakaas er precies even goed of slecht\. Ze hebben er niks aan\. Dus die gaan het nog niet doen\. Wie moet er wel het voortouw nemen? Dat zijn dus overheden\. Nou, als de overheid het voortouw moet geven voor IT\-verbeteringen\.\. \[rumoer in de zaal\] Ik werk er he, ik werk er\. Wil de mensen die daar werken niet belachelijk maken\. Maar de overheid is al lang geen IT\-pionier meer\! Nu, dit vind ik ook wel heel erg een compliment aan jullie allemaal, Surf en de academische wereld, jullie hebben ons eerst de totale afhankelijkheid in gejaagd, maar jullie lopen nu ook weer voorop om eruit te komen\. Dat geeft mij hoop en ik kom daar later nog even op terug, maar ik vind het daarom leuk om deze presentatie hier te geven\!  [Artikel FTM](https://www.ftm.nl/artikelen/als-je-bij-geheime-dienst-solliciteert-weet-google-dat-als-eerste?share=lenQtClVEohvC35JuoaOtai58H7J%2BpVzQql5qgKXPxkCEsKq7sKxOy5T3yCmhBs%3D) Nou, hoe diep zijn we gezakt? Als je solliciteert bij de AIVD, 15 jaar lang werd iedere sollicitatie bij de AIVD gedeeld met zo’n 5 Amerikaanse bedrijven\. Dat werd eerst ontkend, maar uiteindelijk deed Follow the Money onderzoek, en ik heb daar ook mee geholpen en we kwamen erachter dat niet 1, niet 2, niet 3, maar 4 Amerikaanse bedrijven in plain text de sollicitatie bij de AIVD konden zien\. Een beetje naar voor die nieuwe generatie spionnen hè? Daar hebben we heel lang over gezeurd, afgelopen 3 jaar heel intens\. En eind vorig jaar heeft men alleen voor de AIVD één van de Amerikaanse bedrijven uit de mix verwijderd\. En toen werd de AIVD erop aangesproken, is het niet een beetje raar dat jullie het niet meer zelf kunnen en[onze sollicitanten allemaal moeten delen met al die Amerikaanse bedrijven](https://berthub.eu/tkconv/document.html?nummer=2025D50029)\. En de laatste reactie van de AIVD was van ja, ze zien we al die sollicitaties wel, maar we nemen niet iedereen aan die solliciteert Kijk even aan hoe diep we door het ijs gezakt zijn\. Als zelfs de geheime dienst zegt: joh, wij kunnen dit niet meer zelf, wij hebben bergen Amerikaanse bedrijven nodig die ons hierbij helpen\.[Dat is best wel erg](https://berthub.eu/articles/posts/dashboard-amerikaanse-afhankelijkheden/)\.  Nou, dit is een beetje de wereldwijde verhouding\. De clouds die komen uit het Westen, voor het bedrijfsleven komt het beheer uit het Oosten\. Dat laatste is misschien in de academische kringen een beetje verrassend, maar als je bij een willekeurige bank rondloopt, of een gewoon normaal bedrijf op de Zuidas, die hebben hun hele IT uitbesteed aan Azië\. **Overigens voor de duidelijkheid: niets mis met Azië of Aziaten\. Zo bedoel ik het niet**\. Ik bedoel wel dat het een enorme afstand is\. Dat men heeft gezegd: wij willen dat niet meer\. We willen dat iemand anders dat voor ons doet\. Dus dan zie je de servers die komen van links, het beheer komt van rechts\. Wat doen wij hier dan nog in Europa? Er zijn toch wel een paar dingen die we hier doen:  Maar, het blijkt dat het toch wat anders ligt\. Er komt wel een beetje een evolutie in mijn verhaal\. Want dit heet ‘Digitale autonomie en soevereiniteit 2\.0’\. Ik bedoelde deze slide eerst een soort serieus\. Van joh, we maken in Europa nog handtassen\. En kaas, bier en belastingontduiking\. Daar zijn we trouwens echt ontzettend goed in\. Dat is één van onze mainstay industries op dit moment\. Maar toch, deze slide begon als grappig bedoeld, maar na een tijdje kwam ik erachter dat ik er zelf ook was ingetuind\.  Dit zijn de gigantische Europese bedrijven waar de hele wereld op draait\. Europa is een industriële gigant\. Dit zijn duizenden en duizenden miljarden euro’s omzet per jaar\. Aan de rechterkant zitten die grote mooie machines, dat is van een ASMI, een BESI, een ASML\. Ieder stukje cloud komt uit die drie machines\. Er is geen cloud zonder Europa\. En iedereen probeert heel hard de machines van ons na te maken en ze kunnen het niet\. Ja, dat is Philips, ik dacht, die maken matige tandenborstels enzo\. Maar nee, het blijkt één van de grootste leveranciers van medische apparatuur in de wereld te zijn\. Europa telt mee\. Dit is een grafiekje\. Ik dacht altijd dat Europa een krimpende dwerg was: *[Bron](https://europeancorrespondent.com/en/r/the-engine-of-germanys-wealth-is-blocking-its-future)* Maar nee, het blijkt in de afgelopen tien jaar hebben we onze industriële output met 10% laten stijgen\. Dat bestaat voor groot gedeelte uit Ozempic en ASML machines, overigens\. Bindend luisteradvies,[deze NRC podcast met Sander Tordoir](https://www.nrc.nl/nieuws/2026/03/14/europa-zonder-de-vs-op-economisch-gebied-hebben-we-elkaar-nodig-a4923019)\. Maar dan is er een ander verhaal: Europa is te klein, we kunnen dat allemaal niet zelf en toen heeft de Nobelprijs winnende econoom Paul Krugman een grafiekje gemaakt\.  *[Bron](https://paulkrugman.substack.com/p/europe-v-america-whos-really-winning)* Hier zie je de daadwerkelijke purchasing power van Europa en de VS en die scheelt dus niks\. En ik heb rechts ook een Europees icoon getekend, Calimero\. Ik hoor zo vaak mensen zeggen: ja we zijn te klein, we kunnen dit niet en Europa kan dat niet, en hallo we zijn superwelvarend en al die clouds komen uit onze machines en anders niet\! Ik wil gewoon nooit meer horen dat iemand zegt: joh wij zijn te klein\. Wat we misschien bedoelen is: we hebben geen zin\. \[gelach in de zaal\] Dat is een heel ander verhaal\.  Even \(min of meer\) op schaal: grote cloud aanbieders in de wereld: Google, Amazon, Azure, en Oracle nog een beetje als je echt pech hebt\. En dan denk ik: waar is Europa op dit plaatje? Nou, als je goed kijkt onder de E van Google staan er wat bedrijven:  En dit zijn best grote bedrijven, als we inzoomen\. Er zitten best grote mensen tussen\. Alleen, ten opzichte van Amazon en Microsoft en Google is alles klein\. Dus een typisch enorme cloud provider hier, Ionos bijvoorbeeld, doet anderhalve miljard euro omzet per jaar\. Dat is echt geld, hè? Maar niet vergeleken met de anderhalve miljard euro per dag die big tech doet\. Dus het is niet alsof er niks is\. Het is alleen wel een heel stuk kleiner\. Hoe communiceren we in Nederland?  Dit is de Nederlandse overheid\. 2026\. Alles communiceert via Microsoft producten en meestal ook via door Microsoft beheerde servers\. 100% van de Nederlandse gemeenten\. 100% van de advocatenkantoren\. 100% van de banken\. En ook 100% van de universiteiten\. *ugh* Er zijn een paar ministeries die zeggen: Wij draaien onze eigen Microsoft servers nog\. Hulde daarvoor\. SSC\-ICT, 9 ministeries\. Maar die hebben we recent wel laten onderzoeken, hoeveel lekken onze eigen servers naar Amerika en daar viel iedereen bijna flauw van\. De uitkomst van het rapport was zo heftig dat ze het een half jaar lang gemasseerd hebben voor publicatie\. En daarna heeft iedereen alle schuifjes en vinkjes de goede kant op gezet\. Niet dit delen, niet dat delen, co\-pilot uit\.[En toen ze dat allemaal gedaan hadden was de lekkage naar Amerika “beheersbaar”](https://berthub.eu/tkconv/document.html?nummer=2026D14570)\. Dat is dit rode stippellijntje\. Linksonder een apart vakje: de Belastingdienst\. Dat zijn de enige mensen die nog zelfstandig een e\-mail kunnen versturen\. Die hebben geprobeerd ook daarmee op te houden, maar dat gaat nu \([naar verluidt](https://berthub.eu/tkconv/document.html?nummer=2026D29205)\) toch niet door, wat echt heel goed nieuws is\. Maar deze situatie is dus echt heel erg vreemd\. Dus als in één stuk van de Nederlandse overheid iets wil sturen naar een ander stuk van de Nederlandse overheid, dan moeten ze dat doen via Amerika\. Dat betekent dat Amerika één: mee kan lezen, en twee: het werkt alleen maar als ze ons in Amerika aardig vinden\. En zoals de TU Eindhoven dus dichtging omdat ze hun computer niet meer vertrouwden, nou zo kan je hele maatschappij in Nederland wel dichtdoen doen als ze ons in Amerika niet meer aardig vinden\. Dit is een hele extreme\. Deze is zo extreem dat mensen moeite hebben om het te geloven\. Maar het is toch echt zo\. Als wij hier zo naar buiten lopen en we gaan naar de Mediamarkt\. Of we lopen wat verder en we gaan naar Coolblue: *[Bron](https://www.ghacks.net/2025/08/27/your-word-documents-will-be-saved-to-the-cloud-automatically-on-windows-going-forward/)* En stel je voor ik geef jullie een uitdaging\. Jullie moeten samenwerken aan een document\. Maar jullie moeten dat geheim houden\. Echt een geheim document\. Echt heel gevoelig\. Er is geen computer meer te koop bij de Mediamarkt die dat kan\. Iedere computer die Windows 11 draait, of MacOS of ChromeOS, gaat vanzelf alle documenten uploaden naar Amerika\. Of je nou wil of niet\. Uit de doos\. En mijn Apple laptop, want die heb ik zodat ik kan Teamsen met jullie\. Naast mijn enorme Lenovo Linux laptop\. Ook mijn Apple laptop doet dit\. Ik had onlangs een vertrouwelijk document\. Ik druk op save\. En hij zegt: ja hij staat op de iCloud\. Ik denk: potverdorie\. Dat is niet wat ik wilde\. Alleen blijkt na enige tijd dat die vinkjes altijd weer zo staan dat alles naar Amerika gaat\. Dus op dit moment, als je tegen mensen zegt: wil je dit privé houden, hou dit even onder elkaar, dat gaat je niet lukken\. Want er is geen computer te koop in de winkel die dat kan\. Heel raar\. Dit geldt ook voor advocatenkantoren die rechtszaken voeren tegen Microsoft op de server van Microsoft\. Nou, dan komt er weer dat verhaal: ja, maar we hebben speciale afspraken gemaakt\. Komt iedereen mee terug\. De Privacy Company heeft hier heel veel omzet mee gemaakt\. Surf heeft er ook goed aan bijgedragen\. Enorme rapporten\. Er staat van: ja, maar het valt op zich allemaal wel mee\. En uiteindelijk,[als je het goed leest, valt het niet mee](https://berthub.eu/articles/posts/big-tech-clouds-niet-veiliger-met-papier/)\. De Amerikaanse wet kan bij al jouw data of servers, die ook bij maar van de enigszins Amerikaanse bedrijven staan, wat voor een afspraak je hebt gemaakt en waar die server ook staat\. Uiteindelijk, de Nederlandse overheid wilde dat niet geloven\. Toen heeft de NCSC zelf een Amerikaanse advocatenkantoor gehuurd om te vragen: is dat waar? *[Bron](https://www.ncsc.nl/binaries/ncsc/documenten/publicaties/2022/augustus/16/cloud-act-memo/Cloud+Act+Memo+Final.pdf), en[nadere uitleg](https://edri.org/our-work/promises-unkept-the-eu-us-data-privacy-framework-under-fire/)* En dat advocatenkantoor moet heel duur geweest zijn, want ze kwamen terug met een heel kort antwoord: Ja, dat is waar\. Dan zou je denken: nu zijn we klaar, nu zal iedereen dat wel geloven Nee, en de landsadvocaat heeft het daarom nog een keer moeten zeggen in de Tweede Kamer onlangs\. Het is niet mogelijk om speciale afspraken te maken over of je data blijft op een Europese servers, en dat ze er in Amerika niet aan mogen zitten\.  *[Bron](https://mastodon.nl/@bert_hubert/115934077748335533)* Als je in zee gaat met Microsoft of Google of Amazon of Oracle of Kyndryl, dan kunnen de Amerikanen bij je data\.[Of ze kunnen je toegang afsluiten](https://berthub.eu/articles/posts/servers-in-de-eu-eigen-sleutels-helpt-het/#wat-als-er-ruzie-is)\. Dan zou je denken, nou is het toch wel duidelijk, nou zou iedereen dat toch wel gehoord hebben\. Nu\.nl, maandje geleden, TU Delft, ja maar wij hebben wel speciale afspraken Microsoft:  *[Bron](https://www.nu.nl/tech/6388354/universiteiten-onderzoeken-europese-alternatieven-voor-microsoft-en-google.html)* Ik kan echt niet meer, ik kan echt niet meer, de landsadvocaat, GreenbergTraurig, NCSC zeggen vergeet het met je speciale afspraken\. Prima om te kiezen voor Amerika, maar zeg dan eerlijk: ik vind het oké dat ze in Amerika meekijken\. Wees daar eerlijk in\.  Nou dit is ook wel heel vervelend\. Nederland communiceert met zichzelf via Microsoft en als deze man ’s ochtends met het verkeerde been uit bed stapt, dan e\-mailen we niet meer\. Nou, dat is dus gebeurd bij de internationale strafhof, dat is een beroemd geval, de Amsterdam Trade Bank is ook op deze manier van de wereld verdwenen, want de Amerikanen zeiden: “Wij vinden het gewoon niet goed meer\.”  En wij graven op deze manier onze eigen digitale straat van Hormuz, door nog steeds meer van onze maatschappij naar Amerika te verhuizen\. AI, we hadden het Mythosmodel, waar iedereen heel hyperig over doet, en op een vrijdag, om drie uur ’s nachts, hebben ze in Amerika gezegd: “Sorry, daar mogen ze in Europa niet meer bij\.” En weg was het\.  *[Bron](https://nos.nl/artikel/2618372-anthropic-schakelt-geavanceerde-ai-modellen-uit-op-last-van-regering-trump)* En je zal maar afhankelijk zijn geweest van het AI\-model\. Nou, dit soort dingen gebeuren de hele tijd\. Toen mocht ik daar op televisie boze dingen over zeggen\. Toen hebben we allemaal boze dingen gezegd over Mythos\. En ik heb ook gezegd: “Joh, waarom gebruiken we onze eigen Europese spullen niet, die we ook hebben?” En dat zeg ik iedere keer als iemand mij dat op tv vraagt\. Dan begin ik weer: “Waarom gebruik je die Europese spullen niet?” En dan zeggen ze: “Dat is te commercieel\.” Kunnen we het niet over hebben\. Maar we kunnen wel Amerika promoten\! Dus ik programmeer er naar even tegen in: de Berkeley Universiteit[houdt een leaderboard bij](https://vuln.cs.berkeley.edu/)van de beste AI software om beveiligingsproblemen te vinden\. Die hebben acht verschillende top softwarelijstjes en in drie daarvan staat het Tsjechische bedrijf Aisle bovenaan:  Wie had er ooit gehoord van Aisle? Ik zie één hand\. Dat was waarschijnlijk via mijn Mastodon\-post\! Dit is dus een Tsjechisch bedrijf en we kennen de bekende Curl software om HTTP requests mee te doen\. Mythos vond 1 beveiligingsprobleem in Curl[en dat Tsjechische bedrijf vond er 6](https://aisle.com/blog/aisle-discovers-6-new-cves-in-curl-including-the-oldest-issue-ever-reported)\. Maar om een of andere manier, als je hierover begint, dan zeggen we: We kunnen wel zeggen dat die Amerikaanse spullen zo geweldig zijn\. En ook allemaal board of directors en management teams enzo zijn helemaal in de war over Mythos: oh wat betekent dit voor ons? Dat vinden ze allemaal heel spannend\. Maar als je dan zegt: heb je ooit wel eens een keer gekeken naar een Tsjechische bedrijf? Dan zeggen ze: nee\. Nee, geen idee\. Dus nou, ik noem het hier maar eventjes, klik er een keertje op\. En vertel er eens een keer iemand over\.  *[Bron](https://www.propublica.org/article/microsoft-cloud-fedramp-cybersecurity-government)* Men zegt: ja, we zijn in de cloud, maar het is zo secure\. Dus dat is de compensatie\. Onze privacy is weg, onze zeggenschap is weg, onze autonomie is weg\. Maar het zou dan wel secure zijn\. En wat blijkt, iedere keer als je er naar kijkt valt het tegen\. De Amerikaanse federale overheid had gekeken\. Die zei: ja, it’s a pile of shit\. Nou, wij hebben gezegd: prima\. Maar dit is onacceptabel\. Eigenlijk, wat ik met de slides tot nu toe wil zeggen: dat kan gewoon niet\.[We kunnen onze maatschappij niet meer op Amerikaanse diensten bouwen](https://berthub.eu/articles/posts/nee-je-kan-niet-meer-je-overheid-bouwen-op-de-us/)\. En toch hebben we allemaal gezegd: vinden we weer prima\. Want we zijn nog steeds in razend tempo bezig om de mailservers uit te zetten en te migreren naar Microsoft 365\. Met hele dikke data privacy impact assessment rapporten\. Die allemaal voorbij gaan aan het feit dat op[Whitehouse\.gov morgen kan staan](https://www.whitehouse.gov/presidential-actions/2025/02/imposing-sanctions-on-the-international-criminal-court/)\. dat Nederland niet enthousiast genoeg is geweest over de invasie van Groenland\. En dat het toch even over is met de dienstverlening\. En dat fix je dus niet met governance\.[En ook niet met een “soevereine Amerikaanse cloud”](https://berthub.eu/articles/posts/en-is-dit-dan-de-oplossing/)\. En ook niet met[speciale encryptie en dubbele sleutels](https://berthub.eu/articles/posts/servers-in-de-eu-eigen-sleutels-helpt-het/)\. En ook niet met[taalkundige slimmigheden](https://berthub.eu/articles/posts/makelaarstaal-over-onze-belastinggeheimen/)\. Nu komen we in het 2\.0 stuk\. Hoe gaan we dit fixen? In 2020 konden wij diensten draaien op gewone servers\. De Belastingdienst doet dit nog steeds\. De Sociale Verzekeringsbank doet dit nog steeds\. Adyen doet het, banken doen het voor belangrijke stukken nog\. Je kan gewoon software draaien op servers in Europa\. Dat kan gewoon:  En de mensen die dat in 2020 konden, die zijn niet allemaal overleden\. Die zijn niet allemaal met pensioen\. Ze zijn wel ex\-systeembeheerders\. Maar in 2020 kon het\. Dat betekent dat het nu niet onmogelijk kan zijn om iets zonder Amerika te doen\. Nou, dan kom je bij dit probleem:  *[Link 1](https://berthub.eu/articles/posts/beware-cloud-is-part-of-the-software/)en[Link 2](https://berthub.eu/articles/posts/aws-and-microsoft-are-selling-much-more-than-cloud/)* Dit is de absolute industrie\-standaard\. Als je nu een nieuw softwareproject begint in het bedrijfsleven en ook in de grootste stukken van het onderwijs, dan begin je met programmeren bovenop Amazon of Google of Azure\. Dat zijn de enige drie keuzes\. Moderne programmeurs die nu van hogescholen afkomen worden opgeleid tot alleen dit, door het onderwijs\. Dank jullie wel\! We herinneren ons misschien wel[de SIDN casus](https://berthub.eu/articles/posts/hellend-vlak-sidn-europa/)\. Anderhalf jaar geleden zei SIDN, ja, sorry, niemand in Europa kan dit soort dingen leveren, dus wij moeten onze nieuwe spullen gaan bouwen op Amazon\. Want niemand kan dit meer hier\. Dat heeft een hele interessante discussie op gang gebracht, van wat betekent dat nou, niemand kan dit meer? En dat is een ontzettend nuttige discussie geweest, want daar kwam uit, nee, natuurlijk hebben we in Europa nog computers en we kunnen ook echt goed programmeren, alleen iedereen die nu van de hogeschool of de universiteit afkomt, die kan dat niet\. Die zijn dan opgeleid tot Azure of zoiets\. Er is een enorme splitsing:  En als je door die bril kijkt, dan kan je terecht zeggen: ik kan alleen maar mensen vinden die kunnen werken op basis van Amerikaanse clouds\. En die zijn er niet in Europa, dus ik moet wel naar Amerikaanse clouds\. In het bedrijfsleven is dit volstrekt orthodox\. Als je dus in het bedrijfsleven zegt: zullen we iets anders doen dan één van deze drie? Dan kijkt iedereen heel glazig aan\. Ga je dat doen met je eigen server ofzo? Ga je ook je eigen kolencentrale bouwen? Tussen die drie clouds heb ik vrij dikke rode strepen gezet\. Die zijn wel illustratief\. Wij zouden graag willen dat mensen wegingen bij deze drie\. Maar verhuizen tussen deze drie is al heel moeilijk\. Als een project al jaren op AWS draait en iemand zegt we hebben gratis vouchers voor Azure, zullen we verhuizen naar Azure\. Dan zegt men nee dat kan gewoon niet, we zitten eraan vastgeklonken\. Je kunt je voorstellen hoe lastig het dan zou zijn om ze te laten verhuizen naar een van de nieuwe Europese clouds\. Dat gaan ze gewoon niet doen\. Dus gewoon een Europese Amazon bouwen, één, doe dat maar eens, en twee, zelfs als je dit doet, dan gaan al die mensen toch zeggen: ja, maar ik ben opgeleid op een van die andere drie\. Dat ga ik gewoon niet doen\. Dus we komen hier niet zo makkelijk uit\. Nou, hoe komen we hier nou ooit uit? Dit is een ander landschap:  Dit is een landschap waarin je zegt: wij bouwen onze applicaties weer op standaard componenten\. En die[standaard componenten](https://berthub.eu/articles/posts/european-cloud-modules/)zijn dingen als Garage, S3, PostgreSQL\. Alle clouds verkopen PostgreSQL als database, dus die kan je ook zelf gebruiken[of door iemand anders laten doen](https://berthub.eu/articles/posts/now-how-to-get-that-european-cloud/)\. En je kan DNS ergens vandaan halen, je kunt je IAM bij Keycloak doen\. Dit is eigenlijk een min of meer vergelijkbare manier van programmeren, alleen waarbij je zegt: ik bouw op standaard blokken\.[Die standaard blokken moeten we dan heel goed maken](https://berthub.eu/articles/posts/a-coherent-non-us-cloud-strategy/)\. Dan kan de programmeur zich nog steeds focussen op programmeren\. En we hebben afdelingen die die standaard blokken aanbieden\. En dat doen ze misschien wel op basis van de Havenstandaard of Kubernetes\. En die kan je overal kopen\. Dit is best wel een mooi vooruitzicht En dit kan ook\. Er is niets baanbrekends aan\. Je moet het alleen wel gaan doen\. Waarom zouden we dat gaan doen? Want dit is een enorme verandering\. Organisaties houden niet van verandering\. Management houdt niet van verandering\. Programmeurs eerlijk gezegd ook niet\. Ik gebruik al dertig jaar lang dezelfde editor\. Ik kan verklappen tot ik dood ga blijf ik die gebruiken\. \(Emacs natuurlijk\. \) Maar als je dit wilt veranderen, dan vergt dat veel wil van boven\. Dan moet er dus iemand boven in de organisatie zeggen, Ja ik begrijp dat het meer gedoe is om dit niet op Amazon te doen\. Maar we gaan het toch doen\. En dan wordt het pittig\. Ben ik van de IT is een centrale vraag:  Is jouw organisatie van de IT? Of niet? En als jouw organisatie “van de IT” is, dan durft de directeur te zeggen: “ja, wij gaan deze verandering doen en ik kijk daar naar uit\. Ik ben heel benieuwd wat jullie gaan bouwen allemaal” Een typische organisatie die niet van de IT is, die zegt: we moeten onze requirements goed opstellen\. En daarna doet het aanbestedingsproces zijn werk vast wel\. En die behandelen IT dus als koffieautomaten, of de riolering, iets wat iemand anders maar voor ons moet regelen\. En dat is dus de standaard\. De standaard is dat managementteams vinden “wat de IT doet, dat moet gewoon werken”\. Zodra iemand het woord ‘gewoon’ gebruikt weet je al dat hij er niet echt over na wil denken, overigens\. Dat moet anders\. Als je zelf niet van de IT bent, dan kies je altijd de middle of the road\. Dan zeg je: Doe maar wat al die andere mensen doen\. Ik ga geen golven maken\. Als iedereen in de markt M365 goed vindt, dan gaan wij dat ook doen\. Je moet veel kennis hebben om tegen de stroom in te gaan\. Even wat positieve dingetjes\. Kan het nog wel?  Kunnen we in Nederland nog eigen IT dingen uitrollen, doen, maken? Ik wil de Kiesraad noemen\. Er was een aanbesteding lang geleden waarbij de software extern ontwikkeld zou worden\. Het optellen van de verkiezingen zou mogelijk zelfs in de cloud gebeuren\! Gelukkig was die aanbesteding mislukt om een andere reden, en toen konden we opnieuw beginnen\. Toen kwam ik ook binnen bij de Kiesraad\. En toen hebben we gezegd nee, de verkiezingen zijn van ons, dat moeten we heel dichtbij houden\. Die zijn als de Maeslantkering\. Dat het niet zo is dat als het tellen door een cloudstoring niet wil we een ticket moeten openen ergens, “als uw verkiezingen niet goed lopen, toets 1”\. Nou, het is gelukt\! En[de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen hebben 14 gemeentes](https://www.kiesraad.nl/verkiezingen/gemeenteraden/ondersteunende-software-verkiezingen/gebruik-abacus)het optellen gedaan met software die we zelf gemaakt hebben op eigen computers zonder cloud\. Het kon gewoon\. Ik wil ook de surfactiviteiten noemen\. Er worden in Nederland allemaal proeftuintjes gedaan\. Dingen waar men leuk mag experimenteren, maar het mag niet in productie\. Maar de Surf Nextcloudpilot is toch wel een pilot met tanden\. En ik hoop enorm dat die gaat lukken\. Als die mislukt, heb je eigenlijk geen tweede kans\. No pressure\. \(gelach\) Maar ik waardeer het wel enorm dat dit gebeurt\. Want ja, dit baant een pad\. Dus het kan nog wel\. Ik heb er in grijs ook nog de DAWO staan,[wat een initiatief is van Binnenlandse Zaken](https://dawo.overheid-a.nl/), wat[“verkend” gaat worden door diverse gemeentes](https://www.digitaleoverheid.nl/nieuws-nds/gemeenten-verkennen-autonome-digitale-werkomgeving/)\. En MijnBureau, wat een initiatief is van de bredere overheid\. Maar die staan er in grijs\. En waarom staan die er in grijs? Die zijn onderdeel van allemaal proeftuintjes die niet in productie mogen\. Wat een terugkerend patroon is binnen de Nederlandse overheid\. We zijn bijna bij het einde van mijn verhaal\.  Deze piramide is: wie neemt er beslissingen in Nederland? Helemaal bovenin zien we dat de politiek nu met 150 stemmen in de Tweede Kamer stemt voor digitale autonomie\. Ze stemmen werkelijk voor niets anders met 150 stemmen\. Als je vraagt, is drinkwater goed dan haalt het geen 150 stemmen\. Is digitale autonomie goed? 150\. De politiek heeft er in ieder geval in de Tweede Kamer goed zin in \([tot het geld kost overigens](https://berthub.eu/tkconv/document.html?nummer=2026D30756), dan vraagt men nog wat tijd\)\. De top, ministers en zo, die zeggen, ik vind het wel leuk, maar er is geen geld voor,[maar we vinden het wel belangrijk](https://berthub.eu/tkconv/document.html?nummer=2026D33098#:~:text=3%2E%20Er%20komt%20een%20digitale%20dienst)\. Dat is op zich wel goed, wel vooruitgang\. En daaronder zit een hele pittige laag management\. Waarom zijn wij totaal digitaal afhankelijk geworden? Omdat er een hele groep bestuurders is die al twintig jaar lang hebben gezegd: “Hee, het interesseert me weinig en ik koop gewoon bij Microsoft dat doen al mijn vrienden en collega\-bestuurders ook\.” Aan die mensen vragen we nu om stappen terug te doen\. Om te erkennen dat waar ze de afgelopen twintig jaar aan hebben gewerkt, dat dat niet goed was\. Dit is de pittigste laag in het krijgen van meer digitale autonomie\. Mensen die twintig jaar lang niet aan digitale autonomie gewerkt hebben en die nu zeggen, ik haal mijn pensioen ook wel met doorgaan wat ik deed\. Dat is het zwaarste stuk om in beweging te krijgen\. En dit zijn heel senior ambtenaren\. Dan hebben we de werkvloer, en het is goed om te beseffen dat wij \[deze zaal\] die niet zijn\. Wij zijn hier allemaal van die best wel idealistisch gedreven mensen\. Daarom zitten we hier in dit warme zaaltje, omdat we het belangrijk vinden\. We zitten hier niet vanwege de leaseauto die ons geboden wordt om dit te doen\. Hele grote stukken van de IT zitten er wel voor de leaseauto\. En die zitten heel goed in het Microsoft Big Tech ecosysteem\. Daar zijn ze ook echt goed in\. En wij vragen nu aan die mensen: wil je weggaan bij waar je goed in bent en wil je meedoen met dit experiment? En die mensen zeggen heel terecht: nee hoor, ik kan alles met Excel en Azure en Outlook en SharePoint en daar ga ik ook gewoon mee door\. En dat is ook helemaal niet raar\. Dat is waar die mensen goed in zijn\. Maar die krijgen we dus ook niet zomaar mee\. Nou, alleen maar aan de rechterkant hebben we nog een flank mensen die er echt wel zin in hebben\. Dat zijn wij\. Maar ja, dat is een kleinere groep mensen\. En die ook vaak niet aan de knoppen zitten van de IT die*live*is\. Onderaan de piramide staat een stippellijn waar we overgaan op Atos, Kyndryl, Sopra Steria\. Ordina was dat vroeger, maar deze namen vonden ze beter \[gelach\]\. Die onderste laag is gewoon gemarineerd in Big Tech\. Dat is wat ze doen\. Dat is waar ze geld verdienen\. En dat is waar ze korting krijgen\. Iedere keer als een organisatie iets groots uitrolt van Microsoft, blijft een deel van dat geld hangen bij de Kydryls\. Dit is hun wereld\. Dit is wat ze leuk vinden\. En als ik tegen deze mensen zeg: “Doe je mee aan mijn digitale autonomieproject?” Dan zeggen ze: “We gaan een keertje kijken\.” Maar het enthousiasme is er niet\. En waarom zouden ze ook\. Er staat een stippellijn onderin deze piramide, want hele grote stukken overheids\- en bedrijfs\-IT worden inmiddels gewoon gerund door “Capgemini”\. Dus dat is niet meer van: “We huren daar mensen vandaan”\. Nee, TweedeKamer\.nl is Capgemini\. Maar dat zeggen ze er niet bij\. Het zou eerlijker zijn als het gewoon TweedeKamer\.Capgemini\.nl zou zijn\. Die mensen hebben ook helemaal geen zin in digitale autonomie want het gaat goed met wat ze nu doen\. Ze winnen aanbestedingen, sturen geldige offertes\. Ik probeer hiermee te zeggen: we moeten door naar iets anders, en dat wordt heel veel werk om iedereen om te buigen en te overtuigen\. Het belang van digitale autonomie is nu heel duidelijk\. De politiek is overtuigd\. De top van organisaties zijn ook behoorlijk overtuigd\. En het nieuwe werk is nu om deze hele piramide te beschouwen en te kijken: hoe gaan we dit nou eens doen?  Hier een klein overzichtje van recente ontwikkelingen\. Is de overheid op het goede pad? Er is wel een kleine kentering te zien\. Diverse onprettige ontwikkelingen gingen toch niet door\. Tegelijkertijd ziet het er niet heel goed uit\. Door het onderwerp digitale soevereiniteit raar te \(her\)verdelen over BZK en EZ is men voorlopig met name met zichzelf bezig\. Onderzoek van ABDTopconsult wijst ook op hoe raar deze verdeling is\. De ontwikkelingen over de “Nederlandse Digitale Dienst” zijn terughoudend, het wordt toch weer meer[een coördinerend iets lijkt het](https://ibestuur.nl/overheid-in-transitie/politiek-en-beleid/nieuwe-digitale-dienst-wordt-geen-centrale-uitvoeringsclub)\. In de[Actieagenda Slagvaardige Overheid](https://berthub.eu/tkconv/document.html?nummer=2026D33098)staan warme woorden over de Nederlandse Digitale Dienst, maar men is begonnen met het aanstellen van doorgewinterde juristen als verantwoordelijken\. Mensen die mijlenver van de praktijk staan\. In[Stand van zaken van de uitgevoerde verkenning naar de soevereine overheidscloud in het kader van de Nederlandse Digitaliseringsstrategie \(NDS\)](https://berthub.eu/tkconv/document.html?nummer=2026D34379)staan ook warme woorden, maar wordt ook weer herhaald dat het geld kost, en dat het nog niet gevonden is\. Ik hoop enorm dat het geld en de daadwerkelijk aansturende expertise alsnog gevonden gaat worden\.  [Digitale autonomie: wat kunnen organisaties NU doen](https://berthub.eu/articles/posts/digitale-autonomie-wat-kunnen-organisaties-nu-doen/) Waar te beginnen? Dit is een positieve pagina, waarin staat: dit zijn iets van tien dingen die iedere organisatie vandaag kan gaan doen om de digitale autonomie te verbeteren\. Het zijn dingen die helemaal niet moeilijk zijn\. Waarom is het nou fascinerend? Stel je voor dat de organisatie naar deze lijst kijkt en zegt: ja leuk, maar dat gaan we ALLEMAAL niet doen\. Dan zeg je: oké, jullie willen het dus niet\. Want deze dingen waren laaghangend fruit, had je gewoon kunnen doen\. En als je van al deze dingen al zegt: we gaan ze niet doen, dan meen je het gewoon niet\. Het is een heel leuk om je besturen te confronteren[met dit lijstje](https://berthub.eu/articles/posts/digitale-autonomie-wat-kunnen-organisaties-nu-doen/)\. ### Tips Begin klein, maar wel belangrijk\. Daarom is de SURF Nextcloud pilot zo interessant, daar gaan mensen echt mee werken\. En natuurlijk hebben ze nog een plan B, maar het wordt wel echt werken\. En als dat werkt, dan zeg je: oké, skin in the game\. We hebben een demo gedaan, hij doet het, het kon\. We hebben een probleem opgelost en nu kunnen we verder\. Wat je vooral niet moet doen, is een megalomaan plan\. in 2027 zijn we Microsoft\-vrij\. Want dat is ‘doomed to fail’ en ook de mensen die voor zo’n plan lijken te zijn hopen misschien dat het mislukt, want dan hoeven ze niets te veranderen\. Dus begin klein maar belangrijk en zo vinden we hopelijk de weg terug naar boven\. Afsluitend, we moeten terug naar een overheid en bestuur die IT als kerntaak zien\. Zolang ze het niet als kerntaak zien gaan ze ook niet werken aan digitale autonomie\. Het is zoiets dat het ministerie van Rijkswaterstaat zou zeggen: we hebben divisies papier, printers, computers, auto’s en iets met bruggen en wegen\. Nee, het moet vooraan staan\. Het moet bovenop staan\. En waarbij het weer normaal wordt om te bouwen op computers en diensten die we zelf onder controle hebben omdat we dat belangrijk vinden\. En iedereen die nu nog zegt: ja Europa is te klein en we moeten wachten tot er spontaan een Europese cloud is ontstaan en dan gaan we beginnen\. Dat is geen reëel verhaal\. Dat is iemand die gewoon geen zin heeft\. Maar, er is vooruitgang\. En ik wens jullie daar alle sterkte mee\. Dank u wel\! ### Verder lezen - [Makelaarstaal over onze belastinggeheimen](https://berthub.eu/articles/posts/makelaarstaal-over-onze-belastinggeheimen/) - [Cloud overview](https://berthub.eu/articles/posts/cloud-overview/)\- lijst met al mijn artikelen over dit onderwerp \(een vakantielang leesvoer\) - [Europe’s executives need to skill up to solve our total US cloud dependency](https://berthub.eu/articles/posts/ft-on-european-cloud/) - [Big tech clouds worden niet veiliger met stapels papier](https://berthub.eu/articles/posts/big-tech-clouds-niet-veiliger-met-papier/)