Digitale autonomie in het kort bij KIVI, STT en NAE

# Digitale autonomie in het kort bij KIVI, STT en NAE - Bert Hubert's writings Source: [https://berthub.eu/articles/posts/praatje-kivi-stt-nae/](https://berthub.eu/articles/posts/praatje-kivi-stt-nae/) Onlangs sprak ik op een bijeenkomst van het Koninklijk Instituut Van Ingenieurs \([KIVI](https://kivi.nl/)\), Stichting Toekomstbeeld der Techniek \([STT](https://stt.nl/)\) en Netherlands Academy of Engineering \([NAE](https://nae.nl/)\) over digitale autonomie\. Een mooi publiek van grotendeels technisch/wetenschappelijk opgeleide mensen\. Er waren \(naast mij\) veel inspirerende sprekers & daardoor was er een goede discussie\.[Ook de pers had er aandacht voor](https://itchannelpro.nl/kivi-nae-en-stt-over-technologische-weerbaarheid/)\. Door mij \(niet AI\!\) ingesproken audio versie van deze pagina:Aan het einde van de dag concludeerden we dat als er betere beslissingen genomen moeten worden in Den Haag en Brussel we verder moeten gaan dan onze rol als experts die, af en toe, als het zo uitkomt, geconsulteerd worden\.**Geen enkele belangrijke technologische beslissing mag nog genomen worden in een ruimte zonder doorgewinterde inhoudelijke experts ook aan tafel**\. Dat is op dit moment bepaald niet de praktijk\. We sloten af met een oproep om desnoods volgend jaar met een tractor 🚜 naar Den Haag te gaan met deze boodschap\. Want dit lijkt het enige effectieve beleidsinstrument nog\! Al was dit natuurlijk een grap, de frustratie zit heel hoog hoe weinig en hoe laat inhoudelijke mensen betrokken worden bij beleid\. Spoilers \- klik hier voor een uitgebreide samenvattingAutonomie is een heel spectrum\. Europa is werkelijk*soeverein*als het gaat om de beste UV lithografie\. In Shenzen vergaderen ze over hun pijnlijke afhankelijkheid van Veldhoven\. Op andere vlakken hebben we “Fiets”\-autonomie: we maken ze niet veel meer, maar ontwerpen ze nog wel, en we kunnen ook doorfietsen als er ruzie is met China\. Maar op het gebied van software is de toestand nodeloos dramatisch\. Bijna 100% van onze werkplekken en email draait nu op exclusief op Amerikaanse servers, waar wij niets over te zeggen hebben\. En, voor cloud nemen bedrijven en overheden nu onnodig alleen diensten af van Amazon, Microsoft en Google\. Onnodig, want met wat moeite kan je ook nog spullen maken die draaien op*computers*in plaats van op diensten die vastgeklonken zitten aan specifieke cloudaanbieders\. Maar moeite kost het wel, en daar is nog weinig zin in\. Mensen op kantoor, en in bestuursraden, eisen “de echte Excel en de echte Outlook”\. Voor ze iets anders zouden overwegen moeten Europese alternatieven eerst goedkoper zijn, en zo lijken op bestaande programma’s dat ze zonder cursus uitgerold kunnen worden\. Maar, er is inmiddels vrijwel geen software\-industrie meer over in Europa, want we kopen er al 30 jaar niets meer\. En aangezien Europese bedrijven en overheden*letterlijk*Microsoft Outlook licenties aanbesteden \(in plaats van email\-oplossingen\) ontvangt onze overgebleven industrie ook geen enkel koopsignaal\. Die beginnen er dus ook niet aan\. Iets soortgelijks geldt voor cloud \- het zou best anders kunnen dan alleen big\-tech oplossingen, maar programmeurs en het big\-tech ecosysteem beweren dat ze hun AWS console toch echt nodig hebben, en niemand heeft zin om tegen de stroom in te zwemmen\. Maar het kan wel\. Ondertussen heeft Europa een BNP van 35\.000\.000\.000\.000 euro\. 35 biljoen\. Daar zou je toch een eigen emailprogramma en tekstverwerker voor moeten kunnen maken\! Ik roep overheden maar met name ook \(hele\) grote bedrijven op om niet langer de kat uit de boom te kijken\. Bestel eens iets in Europa, en accepteer dat het \(nog\) niet hetzelfde is als de Amerikaanse spullen\. Je hoeft ook niet in een keer over\. Maar werk met de aanbieders samen om er een succes van te maken, zelfs als dat werk is\.[Airbus geeft hierbij het goede voorbeeld](https://www.infoq.com/news/2026/07/airbus-scaleway-sovereign-cloud/)\. Wek zo de eigen industrie weer tot leven\. Want vanzelf gaat het niet gebeuren\. Met de komst van AI lijken we onze oorspronkelijke fout te herhalen en kiest werkelijk iedereen voor Amerikaanse spullen\.[Europese aanbieders](https://aisle.com/)worden niet eens uitgenodigd\. Dus, aan de slag\! Dit verslag is voor 90% letterlijk wat ik gezegd heb op de bijeenkomst\. Enkele versprekingen zijn gecorrigeerd, en de verhaallijn is her en der wat verduidelijkt\. Sommige \[toevoegingen staan tussen vierkante haken\]\.  En Netherlands Academy of Engineering, maar die hebben geen bordje\. ### Het hele praatje Ik heb een lange geschiedenis met digitale autonomie\. Ik werkte ooit bij de AIVD\. Ik werd later toezichthouder op de AIVD\. Verder zeg ik wel eens voor de grap, het halve internet draait op mijn software\.[Maar dat is in Nederland wel waar](https://en.wikipedia.org/wiki/PowerDNS)\. En daardoor zat ik ook heel diep in de telecommunicatie\-industrie\. En toen kwam er paniek in die wereld\. Gaan we 5G internet aan de Chinezen geven? En dat kan toch niet? Want het is onze digitale autonomie\. En dat was voor mij erg grappig\. Want ik zat op dat moment midden in het 4G internet\.[En dat hadden we al lang aan China gegeven](https://berthub.eu/articles/posts/5g-elephant-in-the-room/)\! Maar dat was zo’n onprettige waarheid dat mensen het er gewoon liever niet over hadden\. Zo is een beetje hoe ik in de digitale autonomie ben begonnen\. Heel kort over mijn achtergrond\. Ik ben helaas geen echte ingenieur\. Ik heb wel technische natuurkunde gestudeerd\. Maar ik heb maar half afgemaakt\. Ik ben dus geen hele “ir”\. Ik ben hoogstens een i\. Maar dat is[het mooiste getal wat we hebben](https://en.wikipedia.org/wiki/Imaginary_unit)\. Die grap begrijpt nooit iemand anders, dus ik ben erg blij hier vandaag met jullie te zijn\! Ik heb over digitale autonomie[heel veel praatjes op heel veel plekken gehouden](https://berthub.eu/articles/praatjes/)\. En het leuke is als je een praatje houdt, en je vertelt van nou het zit zo\. Dan komen er achteraf altijd mensen naar je toe die zeggen, nou bij ons is het nog veel erger\. Of het valt wel mee\. En nu na 60 praatjes ben ik op dit onderwerp inmiddels goed geijkt\. We hebben maar kort de tijd, dus ik ga er snel doorheen\. Maar als je meer wil weten,[Ik heb een blog](https://berthub.eu/articles), en daar staan 100\.000 woorden over digitale autonomie\. En die zal ik jullie vandaag besparen\. Over autonomie\. Daar hebben we het eerder vandaag al over gehad\. Wat voor soorten autonomie hebben we nou? Als we het nou hebben over high numerical aperture extreme UV lithography, dan hebben wij de digitale autonomie\. In Shenzhen houden ze vergaderingen over ons\. Dus dat hebben wij voor elkaar\. Dat is de top\. Het hoogste wat je kunt hebben\. Maar we hebben nog wat meer dingen\. Dijken en dammen\. Civiele techniek\. Vragen ze ook in de rest van de wereld, kunnen die Nederlanders dat bij ons komen doen? Dat is de feel good factor\. Fijn hoe dat werkt\. Fietsen\. Wil ik even noemen\. We waren vroeger echt een land dat heel veel fietsen maakte\. Die maken we nu bijna niet meer\. Maar het is wel interessant\. Als je ruzie hebt met de fabrikant van je fiets blijft die het wel doen\. Je blijft autonoom met je fiets\. Als je fiets gerepareerd moet worden, kan iedere fietsenmaker onderdelen bestellen, en jouw fiets repareren\. Zelfs als de fabrikant failliet is\. Dus dat is het soort autonomie, ik heb er wel controle over, ook al maken we hier niet zoveel fietsen meer\. We ontwerpen ze nog wel\. Dat zal uiteindelijk ook wel ophouden\. Zo gaan dat soort dingen helaas\.[Want als je dingen niet meer maakt, dan kan je ze uiteindelijk ook niet meer ontwerpen](https://berthub.eu/articles/posts/how-tech-loses-out/)\. Elektronica\. Helemaal over\. Als je iets wil doen met printplaten in Nederland, als je iets wil doen met micro\-elektronica, het is over\. Er is een klein hoekje, een bedrijf in Gouda,[Technolution](https://www.technolution.com/prime/)\. Die hebben een speciale ruimte waar ze staatsgeheime elektronica kunnen maken\. Die worden daar ambachtelijk in elkaar gesoldeerd\. Maar voor de rest is het over\. Dus dat is een beetje het spectrum van digitale autonomie\. Of ze houden in Shenzhen vergaderingen over jou\. Of je houdt in Den Haag vergaderingen over Shenzhen \[of Amerika\]\. ### Onze digitale autonomie Wil ik het even hebben over digitale autonomie\. En dat is natuurlijk helemaal pet\. Valt uiteen in twee delen\. Eén is een deel waar we allemaal rechtstreeks mee te maken hebben\. E\-mail\. Teams\. De werkplek\. Op dat gebied bestaat geen enkele autonomie meer \[praktisch gezien\]\. Daarnaast hebben we nog servers en de cloud\. Servers en cloud hebben we wel in Europa\. Maar we doen net alsof het niet zo is\. Maar het zijn twee verschillende dingen\. Hoe diep zijn we nou door het ijs gezakt? Ik begin met E\-mail, werkplek: 100,00% Microsoft 365\. Is hier iemand in de zaal die zeker weet, mijn e\-mail staat niet op een Amerikaans bedrijf? Ik kom het zo vragen of het echt waar is\. \(1 iemand\) Maar in ieder geval, het is minder dan een procent\. We kunnen makkelijk zeggen\. 99% van onze e\-mail staat op Amerikaanse servers, onder Amerikaanse controle, met Amerikanen die van hun eigen wetgeving gewoon mee mogen lezen\. Daar hebben we ons bij neergelegd\. We hebben gezegd, dat is nou helemaal zo\. Dat is natuurlijk heel erg raar\. Dat strekt zich uit tot alle banken, alle gemeentes, vrijwel de hele overheid\. Alle notarissen\. Alle ziekenhuizen\. Alle opleidingsinstituten\. Als Microsoft 365 het niet doet, hebben we collectief ijsvrij in Nederland\. En er werkt ook niks meer trouwens\. Ik maak me er sterk voor dat als Microsoft 365 uitvalt, dan gaan de operaties in de middag \[daarna\] niet door in ziekenhuizen\. Omdat men gewoon de schema’s niet meer kan bekijken\. Zo erg hebben we het laten worden\. ### De cloud \(AWS, Google, Microsoft Azure\) Dan gaan we over naar de cloud\. Dat zijn computers die je kunt huren\. Die hebben we wonderlijk genoeg wel hier\. Maar het fascinerende is nu, de Nederlandse bedrijven doen daar geen zaken meer mee\. Want die hebben 100% gezegd, nee wij willen die Amerikaanse cloud hebben\. Dus onze afhankelijkheid daar is ook compleet en totaal\. Terwijl dat eigenlijk niet zou hoeven\. \[Amerikaanse clouds leveren specifieke “proprietary” diensten die uniek zijn voor Amazon, Microsoft of Google\. Dit zijn geen gestandaardiseerde producten\. Overheden en grote bedrijven baseren hun belangrijke dienstverlening tegenwoordig vrijwel exclusief op producten die maar te koop zijn bij 1 specifieke leverancier\. Hoewel het goed mogelijk is om diensten te bouwen op generieke oplossingen, die ook prima in Europa beschikbaar zijn, heeft men er collectief voor gekozen zich afhankelijk te maken van niet\-uitwisselbare diensten\. Meer hierover in het stukken[De cloud in soorten en maten](https://berthub.eu/articles/posts/cloud-in-soorten-en-maten/)en[Hosters verkopen hout, klanten willen meubels](https://berthub.eu/articles/posts/beste-hosters-hout-meubelen/)\] Nou dit alles is natuurlijk te gek\. En dan zegt men, we moeten gewoon meer Europese spullen kopen \[voor email en werkplek\]\. Want dan komt het vanzelf goed\. Over die Europese spullen\. Eén\. Die zijn er niet meer \[precies zoals je wil\]\. En waarom zijn die er niet? Omdat mensen al 30 jaar niet meer kopen\. Er is een soort hoop, dat we nog een soort dinosaurus\-industrie hebben, die op basis van één of twee verkopen per jaar, het allemaal gaande kan houden\. En die hebben we gewoon niet\. ### Iedereen wil verandering, niemand wil veranderen Dan kom je aanzetten met, en dit is misschien wel het meest centrale punt, we hebben wel wat alternatieve software \(LibreOffice, Thunderbird, Nextcloud etc\)\. Die zouden we kunnen gaan gebruiken\. Maar dan zegt men, ja maar dat wil ik niet\. Ik wil Outlook\. Ik wil de*echte*Outlook\. Met alle knopjes op de plekken die ik ken\. Ik wil de echte Excel\. Als ik nu tegen een bestuurder, ik spreek nogal wat bestuurders, zeg zou u niet eens een keer wat anders gaan doen? Dan zeggen ze grotendeels, ja is prima\. Maar we gaan pas wat anders doen als we het zo soepel kunnen doen dat niemand het merkt\. “Pixel voor pixel hetzelfde”\. Want ik wil niet op cursus\. Als die mensen eerlijk zijn zeggen ze, ik wil helemaal geen verandering\. Want dat is altijd gedoe\. Dus dat wil ik helemaal niet\. Maar wij hebben toch behoefte dat er een ziekenhuis zou zijn in Nederland wat door zou kunnen werken als Microsoft 365 down of onbeschikbaar was\. Lijkt me lollig ding om te hebben\. Maar dan zitten wij tegenover bergen niet\-technische mensen die zeggen, nee dat vinden wij te veel werk\. Dat zijn wel de mensen die de baas zijn\. Dat is heel erg pijnlijk\. \[gelach\] Ja maar het is wel hoe het is\. Je kan wel lachen\. Maar ik zat afgelopen week nog bij de overheid in een bijeenkomst\. En daar proef je dit sentiment\. Nee we willen gewoon Microsoft, maar dan Nederlands/Europees graag\. Nou dat is de wens\. En dat gaan we niet krijgen\. Iedereen wil verandering\. Maar niemand wil veranderen\. ### Onze software\-industrie is op sterven na dood Nou\. We zijn dus zo diep gezonken dat de Europese softwaremarkt, voor e\-mail en productiviteitssoftware, die is gewoon onder de 1% gezakt\. Dat betekent dus dat je ook niet naar die industrie, de overblijvende restanten van die industrie, toe kunt gaan\. en zeggen, kunnen jullie even State of the art spullen leveren, die trouwens ook goedkoper moeten zijn\. Want ze moeten eerlijke aanbesteding kunnen winnen\. Gaan we niet krijgen\! Die industrie is op sterven na dood\. Dat betekent dus dat we de volwassenheid moeten hebben, als overheden, als grote bedrijven, dat we weten dat we die industrie weer tot leven moeten gaan wekken\. Want we hebben hem vermoord door er 30 jaar lang niks te kopen\. Dus moeten we een risico nemen\. We moeten nieuwe afdelingen oprichten die deze inderdaad wat inferieure Europese software gaat bestellen\. En zo gaan we die fabrikanten weer tot leven wekken\. Want dat gaat niet vanzelf gebeuren\. > Wat bedoel ik hier met inferieur? Er zijn nog Europese/niet Amerikaanse oplossingen te koop voor email, tekstverwerking\. Ook hebben we hier wel degelijk clouds\. Maar inmiddels hebben de ingesleten Amerikaanse oplossingen werkelijk*features*voor ALLES\. En iedereen is er ook totaal aan gewend\. Zodra je op andere software over gaat mis je dus \(tijdelijk\) altijd wat dingen\. Op de bijeenkomst werd dit helaas door sommigen verkeerd opgevat, alsof we terug zouden moeten naar een soort “Flintstones” stenen tijdperk\. Dat is het echt niet\. Maar het is wel zo dat als je over gaat op andere spullen je wat dingen zult missen eerst, en er knopjes op andere plekken zitten\. Maar zijn we bereid Europa op te geven als softwarevoorziener voor wat missende knopjes? Dat lijkt me niet verstandig\. Ik had ook een software bedrijf\. Ik zie permanent om me heen dat mensen zeggen, digitale autonomie, dat vind ik echt belangrijk\. Maar ik ga nu eerst allemaal andere dingen aanpakken\. Zo belangrijk vindt men het dus niet\. \[Unilever maakt geen betere pindakaas met digitaal autonomere software\]\. En dan ga je als ondernemer ook niet aan de slag\. Want als ik nu aan de slag wil, dan moet ik heel veel geld investeren\. Maar dat doe ik niet als ik geen enkele koopbereidheid zie, als niemand aanbestedingen doet voor het soort software wat ik kan bouwen\. Want iedereen besteedt nu, turbo\-illegaal, direct specifieke Microsoft\-licenties aan\. En geen oplossingen die ik ook kan leveren\. Er is wel een uitzondering overigens en dat is Airbus\.[Die zijn nu expliciet Europese cloudoplossingen aan het aanbesteden](https://www.infoq.com/news/2026/07/airbus-scaleway-sovereign-cloud/)\. Is ook een echt engineering bedrijf, en ik ben blij dat zij het goede voorbeeld geven nu\. ### De weg terug omhoog Overheden maken wel geluiden\. Die zeggen, wij vinden digitale autonomie erg belangrijk\. Zegt men ook in het coalitieakkoord\. En in de miljoenennota stond nul euro gereserveerd\. Maar ze zeiden, we komen nog met een brief\. Gisteren zijn ze gekomen met de brief\. Daarin staat: er is echt nul euro\. Serieus\. En dus moeten we het geld tussen de kussens van de bank zoeken\. Of zo\. Misschien wat andere projecten stoppen\. Maar dat geeft dus aan, digitale autonomie, staat niet in de top twintig van de overheid\. Ik heb gecheckt\. Tijdens de troonrede zijn er echt meer dan twintig andere onderwerpen zijn benoemd\. Deze niet\. Dus moeten we toch naar het bedrijfsleven gaan kijken ook\. En daar wordt het een beetje fascinerend\. We hebben een soort Calimero complex in Europa\. Dat we zeggen, ja, we lopen gewoon zo ver achter\. We kunnen daar gewoon niks meer aan te doen\. En dan kijk je naar de omvang van Europese bedrijven\. Die zetten vijfendertig biljoen euro om per jaar\. Vijfendertig duizend miljard euro\. Zou je toch een tekstverwerker van moeten kunnen maken\! Zou moeten kunnen\. Mijn oproep is aan het bedrijfsleven, hou op met de kat uit de boom kijken\. Men moet aan de bak\. En dat betekent, wel een keer een Europese cloud server huren\. Terwijl je personeel zegt, dat willen we niet: wij willen die Amazon server hebben\. Of we willen die Google server\. En dan zeg je, ja dat zal wel\. Willen we als Europa over een paar jaar economisch nog bestaan, dan moeten we wel\. Dus je gaat maar even wennen\. Aan die iets andere knopjes\. En als het nog niet goed is, gaan we toch door, dan gaan we praten, dan wapperen we met die vijfendertig duizend miljard euro omzet\. En dan zeggen we, als jullie dit nou beter doen, dan komen we echt wel groot bij jullie inkopen\. Nou\. Waarom wil men niet? Ik heb het al een beetje genoemd\. Wij worden bestuurd door mensen die niet houden van technologie En die hebben geleerd dat IT projecten altijd mislukken\. Dus een succesvolle bestuurder, met name bij de overheid, weet dat hij zo ver mogelijk weg moet blijven bij IT\-projecten\. Vooral als iemand zegt we gaan migreren naar iets nieuws en anders\. ### Het kan gewoon niet meer zo Dat kan niet meer\. Dat kan gewoon niet meer\. Die mensen moeten ervan worden overtuigd: dit is echt heel belangrijk\. Om even terug te refereren aan de eerder praatjes, het is even belangrijk als onze energievoorziening, waar we het ook al te weinig over hebben\. Ik kom weleens in de energiesector en die draaien ook op computers\. Ook wel leuk als we die een beetje onder controle hebben\. Want het is toch een soort cirkeltje\. De servers draaien op elektriciteit, de elektriciteit draait op servers\. Servers die meer en meer niet van ons zijn\. Dus het is niet meer iets waarvan we kunnen zeggen, nou ja, ik zie wel een keertje hoe het gaat met de digitale autonomie\. Het is echt van levensbelang\. Met name omdat we op veel plekken onder de 1% gezakt zijn\. Dat is dus echt een totale afhankelijkheid\. Dat is afgrijselijk\. En dat komt niet organisch weer goed\.**Je kan echt niet zeggen ‘de markt levert nu geen 100% vergelijkbare vervanging voor Amerikaanse spullen, en ik wacht tot die vanzelf verschijnen’**\. Nou wat moet er dan gebeuren? Op zich heb ik het al gezegd\. Bestel eens wat anders\! Met name de miljardenbedrijven\. Als jullie een nieuwe vestiging gaan openen ergens, doe dat nou eens een keer niet op de geijkte manier met weer Amerikaanse email\. Koop iets hier\. En werk daardoor aan het Europese IT\-ecosysteem\. ### Denk aan het ecosysteem Want daarmee wil ik afsluiten\. ASML is veel genoemd vandaag al\. Maar ASML draait op 2\.500 leveranciers en een ecosysteem van universiteiten, laboratoria en alles\. Anders werkte het niet\. Dat is een van de redenen waarom ASML zo moeilijk te klonen is\. Want je moet het hele ecosysteem hebben\. En dat hebben wij hier\. Je kan hier een advertentie zetten voor iemand die heel goed is met vacuüm engineering\. En je vindt hem of haar\. Maar voor de software\-industrie zijn we dus door het ijs gezakt\. We hebben een resterend ecosysteem van mensen die nog kunnen programmeren\. En die moeten we weer activeren\. Daar moeten we zaken mee doen\. Want straks zitten we zo onder de 0% dat het nooit meer goed komt\. En nee, ook met AI kunnen we niet ineens wel weer degelijke software maken\. En daar wil ik nog even mee afsluiten\. AI is ineens overal\. Hebben wij onszelf als Europa serieus genomen? Absoluut niet\. Alle overheden en alle grote bedrijven hebben gezegd: Wij willen exclusief de Amerikaanse AI hebben\. En Europese AI bedrijven worden niet eens uitgenodigd voor tenders\. En daarmee herhalen we de vergissing van de e\-mail en de werkplekken\. Maar nu met AI\. Afsluitend, ik denk dat als een aantal van de hele grote bedrijven in Europa iets gaat doen dat we onszelf weer kunnen gaan redden\. Maar dat moet dan wel nu beginnen\. Dank u wel\.